Một năm sau ngày thành lập, Thạch Xuân đang đi qua giai đoạn đầu tiên của một cuộc “ghép nối” lớn: từ hai đơn vị hành chính thành một địa phương mới. Nếu những ngày đầu là câu chuyện của bộ máy, địa giới và sự thích ứng, thì hôm nay, câu chuyện ở Thạch Xuân đã chuyển sang một nhịp khác - tìm cách biến quy mô mới thành lợi thế mới, biến những tiềm năng vốn có thành động lực phát triển.

Một năm nhìn lại

Những ngày đầu sau sáp nhập, ở Thạch Xuân, câu chuyện lớn nhất không phải là những con số tăng trưởng hay những dự án đầu tư, mà là làm thế nào để một địa phương mới có thể vận hành như một thể thống nhất.

Thạch Xuân được thành lập trên cơ sở hợp nhất xã Nam Điền và xã Thạch Xuân (cũ) theo Nghị quyết số 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Cùng với địa giới được mở rộng là một khối lượng công việc không nhỏ: kiện toàn tổ chức bộ máy, sắp xếp cán bộ, công chức, ổn định hoạt động quản lý nhà nước và bảo đảm công việc của người dân không bị ngắt quãng.

Một năm đầu tiên vì thế là một năm của sự thích ứng.

Từ trụ sở xã đến các thôn, từ những cuộc họp đầu tiên của bộ máy mới đến những chuyến đi cơ sở, từng phần việc được rà soát, điều chỉnh và kết nối. 

Ở thôn Quyết Tiến, sinh hoạt chi bộ được duy trì, từng bước nâng cao chất lượng với sự sát sao của các đoàn công tác. Ở Lâm Hưng, Yên Thượng, Tân Sơn, cán bộ xã trực tiếp về cơ sở lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của cán bộ, đảng viên và người dân. Khi thiên tai xảy ra, lãnh đạo địa phương có mặt tại những khu dân cư bị ảnh hưởng để nắm tình hình, động viên và hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả. 

Những việc ấy nghe có vẻ nhỏ, nhưng lại phản ánh một yêu cầu lớn của chính quyền sau sáp nhập: địa bàn rộng hơn thì cách điều hành càng phải sát cơ sở hơn.

Một cán bộ cơ sở có thể cảm nhận rõ nhất sự thay đổi ấy. Nếu trước đây công việc chủ yếu gói trong địa bàn quen thuộc, thì nay phạm vi phối hợp rộng hơn, yêu cầu kết nối giữa các thôn, các khu dân cư cũng lớn hơn. Đổi lại, địa phương có thêm điều kiện để nhìn nhận các vấn đề không còn theo từng “mảnh ghép” cũ, mà trong một không gian phát triển chung.

Sau một năm, Thạch Xuân đã có được điều quan trọng đầu tiên: bộ máy mới cơ bản ổn định, hoạt động quản lý nhà nước không bị gián đoạn, kinh tế - xã hội tiếp tục phát triển.

Ngày 27/5/2026, Nhân dân và cán bộ xã Thạch Xuân được Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh tặng Bằng khen vì có thành tích xuất sắc trong thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp.

Nhưng một năm qua không chỉ là câu chuyện “ổn định bộ máy”. Đằng sau sự ổn định ấy là một không gian phát triển đang dần hiện rõ.

Nếu muốn tìm câu trả lời cho câu hỏi Thạch Xuân thay đổi thế nào sau một năm, có lẽ không cần bắt đầu từ những phòng làm việc. Hãy đi về các thôn. 

Ở Nam Hương, những đàn hươu đang tạo ra giá trị kinh tế. Ở Đồng Xuân, những nhà màng mở ra cách làm nông nghiệp khác với phương thức truyền thống. Ở Nam Xuân mô hình nuôi lươn không bùn đang được thử nghiệm. Tại Nam Sơn, cây ổi Đài Loan trở thành một hướng sản xuất được người dân quan tâm.

Hơn 100 mô hình kinh tế của xã đang cho thu nhập trên 100 triệu đồng mỗi năm. Đó là một con số đáng chú ý, nhưng câu chuyện phía sau con số ấy còn đáng chú ý hơn. Đó là câu chuyện của những người nông dân không còn chỉ trông chờ vào những gì đã quen thuộc. Nhiều hộ dân ở thôn Đồng Xuân đầu tư nhà màng. Một số hộ khác thử nghiệm giống cây mới. Người nuôi hươu tìm cách nâng hiệu quả đàn vật nuôi. Người dân Nam Xuân thử mô hình lươn không bùn.  Mỗi mô hình là một phép thử. Có mô hình đã cho hiệu quả rõ rệt, có mô hình mới ở bước đầu, nhưng điểm chung là người dân đang tìm kiếm giá trị cao hơn trên chính nguồn lực sẵn có. Đó chính là lớp động lực đầu tiên của Thạch Xuân sau sáp nhập: sức bật từ nội lực của người dân.

Những con số kinh tế cũng đang củng cố cho xu hướng này. Năm 2025, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn đạt gần 170 tỷ đồng, bằng 193,3% dự toán tỉnh giao. Riêng thu ngân sách trên địa bàn đạt trên 70 tỷ đồng, bằng 901,3% dự toán HĐND tỉnh giao và 146,3% dự toán HĐND xã giao. Tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 3,14%, hộ cận nghèo còn 2,31%.

Nhưng Thạch Xuân không muốn dừng lại ở những gì đang có. Lớp động lực thứ hai đang xuất hiện từ dòng vốn và những dự án lớn.

180 ha và câu chuyện phía trước

Ngày 19/5, trên vùng đất Thạch Xuân, dự án Sân Golf thể thao 36 hố Silk Path được khởi công. Đây là một trong những dấu mốc đáng chú ý nhất đối với không gian phát triển của xã trong năm đầu tiên. 

Dự án được UBND tỉnh Hà Tĩnh chấp thuận chủ trương đầu tư tại Quyết định số 62/QĐ-UBND ngày 3/12/2025, tổng vốn đầu tư 1.798,56 tỷ đồng, triển khai trên diện tích 180 ha do Công ty Cổ phần Du lịch và Thể thao Dịch vụ Hà Tĩnh làm chủ đầu tư.

Theo tài liệu, dự án gồm sân golf 36 hố cùng các công trình quản lý, vận hành, kinh doanh, cơ sở lưu trú và dịch vụ cho người chơi golf; thời gian triển khai đến tháng 8/2028. Khi hoạt động, dự án được kỳ vọng góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng dịch vụ, thu hút du lịch, tạo việc làm cho lao động địa phương và tăng thu ngân sách.

Nhìn từ Thạch Xuân, điều đáng chờ đợi không chỉ là một sân golf được hình thành. Điều đáng chờ đợi là 180 ha ấy sẽ tạo ra bao nhiêu giá trị lan tỏa cho vùng đất xung quanh. Người dân có thêm cơ hội việc làm hay không? Các loại hình dịch vụ có phát triển theo không? Nông sản địa phương có thêm thị trường? Các tuyến giao thông, thương mại, lưu trú, ăn uống có được kích hoạt? Những hộ dân có thể tham gia vào chuỗi dịch vụ mới bằng cách nào? Đó mới là câu chuyện dài hạn.

Nếu những mô hình kinh tế của người dân là những “mạch nhỏ”, thì Silk Path có thể trở thành một “mạch lớn” tạo thêm dòng chảy cho nền kinh tế địa phương.

Một năm là đủ để nhìn thấy những chuyển động đầu tiên, nhưng chưa đủ để kết luận về một chặng đường dài. Thạch Xuân đang đứng trước một bài toán mới: làm thế nào để quy mô lớn hơn thực sự tạo ra giá trị lớn hơn.

Địa phương có hơn 100 mô hình kinh tế có thu nhập trên 100 triệu đồng/năm. Có những vùng sản xuất đang hình thành. Có những dự án đầu tư lớn bắt đầu hiện diện. Có một bộ máy chính quyền mới đang từng bước hoàn thiện phương thức vận hành. Đó là những nền móng quan trọng.

Nhưng nền móng chỉ có ý nghĩa khi tạo nên một công trình phát triển bền vững. Với Thạch Xuân, điều đó trước hết nằm ở người dân. Những hộ làm kinh tế phải có thêm cơ hội tiếp cận khoa học kỹ thuật, vốn, thị trường và chuyển đổi số. Những mô hình tốt cần được kết nối thay vì phát triển đơn lẻ. Nông sản không chỉ cần “trồng được”, mà phải bán được với giá trị cao hơn.

Một hướng đi khác cũng đang mở ra từ chính không gian mới của xã: kết nối nông nghiệp - dịch vụ - du lịch. Thạch Xuân có những mô hình sản xuất, có cảnh quan, có không gian sinh thái và nay có thêm một dự án dịch vụ quy mô lớn. Nếu biết kết nối, đây có thể trở thành chuỗi giá trị thay vì những điểm phát triển rời rạc.

Và đó cũng là lúc vai trò của chính quyền cần chuyển từ “quản lý một địa bàn mới” sang “kiến tạo một không gian phát triển mới”.

Một năm qua, Thạch Xuân đã chứng minh khả năng thích ứng sau sáp nhập. Chặng đường tiếp theo đòi hỏi nhiều hơn thế: phải biết lựa chọn đúng hướng đi, tạo môi trường thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời giữ được bản sắc của một vùng quê trong quá trình chuyển mình.

Một năm trước, Thạch Xuân bắt đầu bằng một phép cộng: Nam Điền + Thạch Xuân. Một năm sau, phép cộng ấy đang cần được viết tiếp bằng những thành phần lớn hơn: con người + nội lực + đầu tư + dịch vụ + một tầm nhìn dài hạn.

Và nếu những gì đang hình thành hôm nay được kết nối thành một chiến lược phát triển thống nhất, câu chuyện của Thạch Xuân trong những năm tới sẽ không còn đơn thuần là câu chuyện của một xã mới sau sáp nhập. Đó sẽ là câu chuyện về cách một vùng quê mở rộng không gian để tự viết lại vị thế của mình trên bản đồ phát triển.