Đền Tam Tòa - Nơi ký ức hóa thành di sản
Có những miền ký ức không được lưu giữ trong những trang sách, mà lắng lại trong mái ngói rêu phong, trong làn khói hương bảng lảng và trong bước chân thành kính của bao thế hệ người dân. Thời gian có thể làm đổi thay dáng hình của một ngôi đền, nhưng không thể bào mòn những lớp trầm tích văn hóa và lịch sử đã lắng sâu trong lòng đất. Đền Tam Tòa, ở thôn Lộc Nội, xã Thạch Xuân, tỉnh Hà Tĩnh là một miền ký ức như thế – nơi mỗi nén hương được thắp lên không chỉ để hướng về thần linh, mà còn để đối thoại với quá khứ, với cội nguồn và với hồn thiêng của quê hương.
Suốt gần một thiên niên kỷ, ngôi đền lặng lẽ đứng giữa sự đổi thay của đất trời. Chứng kiến những mùa lúa nối tiếp mùa lúa, những lớp người sinh ra rồi đi qua cuộc đời, những cuộc chiến khốc liệt và cả những ngày hòa bình rộn rã. Trong sự tĩnh lặng của một công trình tín ngưỡng là nhịp chảy không ngừng của lịch sử; trong làn khói hương mỏng manh là ký ức về một vùng đất giàu nghĩa khí, nơi từng sản sinh những con người biết dựng xây, gìn giữ và sẵn sàng hy sinh vì non sông.
Bởi vậy, Đền Tam Tòa không chỉ là một di tích. Đó là nơi lịch sử gặp gỡ văn hóa, nơi tín ngưỡng hòa quyện cùng truyền thống yêu nước, nơi những giá trị được vun đắp qua nhiều thế kỷ vẫn tiếp tục soi sáng đời sống tinh thần của người dân hôm nay.
Nép mình giữa miền quê hiền hòa, nơi những cánh đồng lúa trải dài dưới chân núi, Đền Tam Tòa hiện lên với vẻ trầm mặc của thời gian. Không đồ sộ như những danh thắng nổi tiếng, cũng chẳng nguy nga bởi những lớp kiến trúc cầu kỳ, nhưng ngôi đền lại mang trong mình một sức sống bền bỉ, được nuôi dưỡng bằng gần một nghìn năm lịch sử và lòng thành kính của biết bao thế hệ người dân quê hương.
Bước qua cổng đền là bước vào một miền ký ức.
Ở đó, thấp thoáng bóng hình Uy Minh Vương Lý Nhật Quang – vị Hoàng tử thứ tám của vua Lý Thái Tổ, người được triều đình giao trọng trách trấn giữ vùng Hoan Châu vào đầu thế kỷ XI. Trong những trang sử Đại Việt, ông không chỉ được biết đến là một vị tướng tài mà còn là một nhà quản trị kiệt xuất, một bậc phụ mẫu luôn lấy hạnh phúc của nhân dân làm thước đo cho sự hưng thịnh của quốc gia.
Ông mở đường để nối những miền quê xa xôi. Khơi thông sông ngòi để dòng nước nuôi những cánh đồng. Dạy dân trồng dâu, phát triển nông tang. Mở trường truyền chữ nghĩa. Xây dựng nền trị an vững chắc để Hoan Châu trở thành "phên dậu" phía Nam của Đại Việt. Trong từng quyết sách đều thấp thoáng một tư tưởng lớn: lấy dân làm gốc.
Có lẽ vì thế mà sau khi ông qua đời, nhân dân khắp xứ Nghệ đã không để tên tuổi vị danh thần chìm vào quá khứ. Những ngôi đền được dựng lên, những nén hương được thắp sáng qua bao thế kỷ, như một lời tri ân chưa bao giờ vơi cạn.
Đền Tam Tòa là một trong những nơi lưu giữ trọn vẹn nhất tình cảm thiêng liêng ấy.
Nhưng Đền Tam Tòa không chỉ thờ một vị danh thần.
Theo dòng chảy của thời gian, nơi đây còn trở thành không gian hội tụ của tín ngưỡng dân gian với Thần Thổ địa, Sơn thần, Thủy thần, Thần Nông, Cao Các Mạc Sơn... Những vị thần đã đồng hành cùng cư dân nông nghiệp qua bao mùa nắng hạn, mưa giông, qua bao vụ lúa xanh rồi vàng óng trên những cánh đồng quê.
Có lẽ vì vậy mà từ bao đời nay, cứ mỗi dịp ngày 14 và 15 tháng Sáu âm lịch, cả vùng quê lại rộn ràng trong không khí lễ hội. Tiếng trống hội vang vọng dưới những tán đa già. Những cánh diều no gió bay lên bầu trời mùa hạ. Tiếng reo hò trong các cuộc kéo co, đấu vật, trò chơi dân gian hòa cùng khói hương bảng lảng, tạo nên một bức tranh văn hóa đậm đà bản sắc của làng quê Việt.
Ngôi đền không chỉ là nơi con người tìm về với thần linh mà còn là nơi cộng đồng tìm về với cội nguồn của mình.
Thế nhưng, lịch sử chưa bao giờ chỉ có những ngày bình yên.
Trong cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh 1930–1931, Đền Tam Tòa trở thành địa điểm hội họp bí mật của những người cộng sản. Tháng Giêng năm 1931, tiếng súng của thực dân Pháp đã xé toạc bầu không khí linh thiêng nơi cửa đền. Năm trong sáu người tham gia cuộc họp đã ngã xuống ngay trên mảnh đất này, trong đó ba người được công nhận là liệt sĩ.
Máu của những người con ưu tú đã hòa vào đất mẹ.
Khói hương nơi cửa đền từ đó không chỉ dành cho các bậc tiền nhân mà còn dành cho những người đã hiến dâng tuổi xuân cho độc lập, tự do của dân tộc.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chính tại nơi đây, nhân dân địa phương đã thực hiện quyền làm chủ của mình trong cuộc bầu cử Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Những lá phiếu đầu tiên được bỏ vào hòm phiếu giữa không gian linh thiêng của ngôi đền như minh chứng cho hành trình từ thân phận người dân mất nước trở thành công dân của một quốc gia độc lập.
Qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ, Đền Tam Tòa vẫn lặng lẽ đứng đó, chứng kiến những đoàn người lên đường ra trận, chứng kiến lá cờ búa liềm tung bay trong những ngày đấu tranh cách mạng, chứng kiến biết bao đổi thay của quê hương qua từng mùa lịch sử.
Thời gian có thể làm phai màu những bức tường rêu cũ.
Chiến tranh có thể làm đổ nát mái đền xưa.
Nhưng không gì có thể xóa nhòa ký ức trong lòng người dân Lộc Nội.
Sau những năm tháng chiến tranh, bằng tình yêu quê hương và đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", nhân dân địa phương đã chung sức phục dựng lại Đền Tam Tòa trên chính nền di tích cũ. Mỗi viên gạch được đặt xuống không chỉ để dựng nên một công trình kiến trúc mà còn để nối dài mạch nguồn văn hóa, gìn giữ hồn cốt của quê hương cho các thế hệ mai sau.
Ngày nay, giữa nhịp sống hiện đại, Đền Tam Tòa vẫn bình yên soi bóng dưới bầu trời Thạch Xuân. Mỗi mùa lễ hội, dòng người lại tìm về dâng nén hương thơm, gửi gắm những ước nguyện bình an, nhắc nhau nhớ về cội nguồn và tri ân những người đã góp phần làm nên mảnh đất này.
Năm 2017, Đền Tam Tòa được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Đó không chỉ là sự ghi nhận những giá trị của một công trình cổ mà còn là sự khẳng định rằng nơi đây là một phần không thể tách rời trong ký ức lịch sử của quê hương Thạch Xuân.
Có những ngôi đền để con người tìm đến cầu an.
Có những ngôi đền để con người tìm về quá khứ.
Còn Đền Tam Tòa, sau gần một thiên niên kỷ hiện diện, vẫn lặng lẽ đứng đó như một cuốn biên niên sử bằng gạch ngói và khói hương, kể mãi câu chuyện về lòng yêu nước, về đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", về sức sống bền bỉ của văn hóa Việt trên mảnh đất giàu truyền thống.
Để mỗi người khi rời bước khỏi mái đền cổ đều mang theo trong lòng một niềm tự hào rằng, giữa dòng chảy không ngừng của thời gian, vẫn có những giá trị vĩnh hằng được gìn giữ bằng ký ức, bằng đức tin và bằng tình yêu quê hương sâu nặng.
Bình luận bài viết
Chưa có bình luận nào.