Bầu Trưởng thôn là dịp để Nhân dân trực tiếp phát huy quyền làm chủ, lựa chọn người có phẩm chất, năng lực, uy tín, đại diện và tổ chức thực hiện các công việc chung tại cộng đồng dân cư. Để Nhân dân nắm rõ quy trình, các bước tổ chức bầu Trưởng thôn được thực hiện như sau:

1. Ban hành Quyết định tổ chức bầu Trưởng thôn (điểm a khoản 1 Điều 6 Nghị định số 59/2023/NĐ-CP ngày 14/8/2023 của Chính phủ).

Chậm nhất 20 ngày trước ngày tổ chức cuộc họp của cộng đồng dân cư để bầu trưởng thôn: Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã ban hành quyết định tổ chức bầu trưởng thôn; chủ trì, phối hợp với Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã xây dựng Kế hoạch hướng dẫn nghiệp vụ và tổ chức triển khai kế hoạch.

2. Thành lập Tổ bầu cử (theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 6 Nghị định số 59/2023/NĐ-CP ngày 14/8/2023 của Chính phủ)

- Chậm nhất 10 ngày trước ngày tổ chức cuộc họp cộng đồng dân cư để bầu Trưởng thôn: Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã ban hành quyết định thành lập Tổ bầu cử sau khi thống nhất với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã.

- Tổ bầu cử gồm: đại diện Ban Công tác Mặt trận ở thôn làm Tổ trưởng; các thành viên là đại diện các tổ chức đoàn thể, chính trị - xã hội và đại diện hộ gia đình ở thôn. Người ứng cử Trưởng thôn không được tham gia Tổ bầu cử.

Tổ bầu cử có nhiệm vụ: chuẩn bị điều kiện tổ chức cuộc họp cộng đồng dân cư; thông báo thời gian, địa điểm, nội dung cuộc họp; kiểm tra danh sách đại diện hộ gia đình; điều hành cuộc họp; hướng dẫn thể lệ biểu quyết hoặc bỏ phiếu; tổ chức kiểm phiếu; lập biên bản cuộc họp, biên bản kiểm phiếu và các nhiệm vụ khác được cấp có thẩm quyền giao; hoàn thiện hồ sơ gửi Ủy ban nhân dân xã, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã.

- Quyết định thành lập Tổ bầu cử phải được thông báo đến Nhân dân ở thôn, niêm yết tại nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng của thôn và thông báo trên hệ thống truyền thanh và bằng hình thức khác phù hợp chậm nhất 07 ngày trước ngày bầu cử.

3. Lập danh sách đại diện hộ gia đình (theo quy định tại khoản 2 Điều 18 Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở)

- Công an xã phối hợp các Trưởng thôn lâm thời, Ban Công tác Mặt trận thôn lập danh sách đại diện hộ gia đình tham gia bầu cử.

- Mỗi hộ gia đình được xác định 01 đại diện tham gia cuộc họp, thảo luận, biểu quyết. Đại diện hộ gia đình là người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, có khả năng đại diện cho các thành viên hộ gia đình. Trường hợp đại diện hộ gia đình đã đăng ký nhưng vắng mặt thì hộ gia đình được cử người khác có đủ năng lực hành vi dân sự để tham dự, nhưng phải bảo đảm nguyên tắc mỗi hộ gia đình chỉ có 01 đại diện tham gia biểu quyết.

- Danh sách hộ gia đình cần thể hiện các nội dung cơ bản: số thứ tự; họ và tên chủ hộ, đại diện hộ gia đình; địa chỉ cư trú.

- Danh sách hộ gia đình phải được rà soát, đối chiếu với dữ liệu cư trú, tình hình cư trú thực tế tại địa bàn; bảo đảm không bỏ sót hộ gia đình đang cư trú thường xuyên tại thôn và không đưa vào danh sách các hộ không cư trú thực tế tại địa bàn.

- Danh sách hộ gia đình phải được niêm yết công khai tại nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng hoặc điểm sinh hoạt cộng đồng của thôn chậm nhất 07 ngày trước ngày bầu cử trưởng thôn để Nhân dân biết, kiểm tra, phản ánh. Việc tiếp nhận, điều chỉnh, bổ sung danh sách hộ gia đình hoàn thành trước 24 giờ trước ngày tổ chức bầu cử trưởng thôn.

- Tổ bầu cử có trách nhiệm sử dụng danh sách hộ gia đình đã phê duyệt để xác định tổng số đại diện hộ gia đình làm căn cứ tính tỷ lệ tán thành đối với người ứng cử.

4. Lập danh sách giới thiệu người ứng cử Trưởng thôn (theo khoản 2 Điều 6 Nghị định số 59/2023/NĐ-CP).

- Trên cơ sở tiêu chuẩn Trưởng thôn được quy định tại mục 7, phần II, Kế hoạch này, Trưởng Ban công tác Mặt trận thôn tổ chức cuộc họp Ban Công tác Mặt trận để dự kiến danh sách người ứng cử trưởng thôn; báo cáo với Chi ủy Chi bộ thôn để thống nhất giới thiệu ít nhất 01 người ra ứng cử trưởng thôn.

- Sau khi có ý kiến của Chi ủy Chi bộ, Trưởng Ban công tác Mặt trận thôn tổ chức cuộc họp Ban công tác Mặt trận thôn để quyết định danh sách chính thức người ứng cử Trưởng thôn (ít nhất 01 người).

- Căn cứ các ý kiến thảo luận, Trưởng Ban công tác Mặt trận thôn kết luận, nhận xét người được dự kiến ứng cử và thông qua biên bản hội nghị (Mẫu số 05 Nghị định số 59/2023/NĐ-CP).

- Trước 15 ngày bầu cử, Trưởng Ban công tác Mặt trận thôn gửi biên bản hội nghị và danh sách những người ứng cử Trưởng thôn cho Ủy ban nhân dân xã và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã (chậm nhất 15 ngày trước ngày tổ chức cuộc họp của cộng đồng dân cư). Danh sách những người ứng cử Trưởng thôn xếp theo vần A, B, C…(đối với danh sách có từ 02 người trở lên ứng cử).5

- Các khiếu nại, tố cáo đối với những người ứng cử Trưởng thôn phải được Ban công tác Mặt trận thôn tiếp nhận giải quyết hoặc báo cáo Ủy ban nhân dân xã giải quyết theo thẩm quyền trước ngày bầu cử.

5. Các điều kiện phục vụ bầu cử

a) Khu vực bỏ phiếu: Tùy theo điều kiện cơ sở vật chất ở thôn, Tổ bầu cử phân công thành viên trang trí khu vực bỏ phiếu bảo đảm trang nghiêm, tiết kiệm và chuẩn bị các phương tiện, điều kiện để cuộc bầu cử diễn ra thuận lợi. Tổ bầu cử niêm yết Thể lệ bầu cử tại địa điểm tổ chức bầu cử và cử người hướng dẫn để cử tri thực hiện trong quá trình tham gia bầu cử.

b) Phiếu bầu cử (đối với trường hợp bầu cử bằng hình thức bỏ phiếu kín)

Phiếu bầu cử Trưởng thôn có in sẵn đầy đủ họ và tên của những người ứng cử và có đóng dấu của Ủy ban nhân dân xã ở góc trái phía trên. Khi chuẩn bị Phiếu bầu cử phải bảo đảm số lượng dự phòng để dùng trong trường hợp cử tri viết sai, viết hỏng yêu cầu đổi phiếu bầu khác. Ủy ban nhân dân xã có trách nhiệm in ấn phiếu bầu cử, mẫu biên bản kiểm phiếu, danh sách những người ứng cử, thùng phiếu và các vật dụng khác cho Tổ bầu cử để triển khai việc bầu cử theo tiến độ kế hoạch bầu cử.

c) Hòm phiếu: Hòm phiếu bầu Trưởng thôn phải bảo đảm chắc chắn, phía mặt trước có dán hình Quốc huy, phía dưới có dòng chữ “HÒM PHIẾU” và có kích cỡ phù hợp bảo đảm chứa hết số phiếu bầu của cử tri.

6. Tiến hành bầu trưởng thôn

6.1. Triệu tập và thông báo cuộc họp cộng đồng dân cư (theo khoản 3 Điều 3 Nghị định số 59/2023/NĐ-CP)

- Tổ bầu cử triệu tập và chủ trì cuộc họp cộng đồng dân cư để bầu trưởng thôn.

- Thông tin về cuộc họp (Mẫu 01 theo Nghị định số 59/2023/NĐ-CP) phải được thông báo đến đại diện hộ gia đình ít nhất 02 ngày trước khi tổ chức cuộc họp bằng một hoặc nhiều hình thức: giấy mời, thông báo trực tiếp, hệ thống truyền thanh, điện thoại, ứng dụng mạng xã hội hợp pháp do thôn thống nhất thiết lập; đồng thời niêm yết công khai tại nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng hoặc điểm sinh hoạt cộng đồng của thôn.

- Tài liệu phục vụ cuộc họp gồm: quyết định tổ chức bầu cử; quyết định thành lập Tổ bầu cử; danh sách hộ gia đình; danh sách chính thức người ứng cử; tóm tắt tiểu sử, tiêu chuẩn, quá trình công tác của người ứng cử; phiếu bầu (nếu thực hiện bỏ phiếu kín); biên bản cuộc họp; biên bản kiểm phiếu và các văn bản có liên quan.

6.2. Trình tự tổ chức trong ngày bầu trưởng thôn (thực hiện theo khoản 5 Điều 3 Nghị định số 59/2023/NĐ-CP)

Hội nghị bầu trưởng thôn do Tổ trưởng Tổ bầu cử điều hành, được tiến hành khi có trên 50% số cử tri đại diện hộ gia đình tham dự và được thực hiện theo trình tự các bước sau đây:

Bước 1: Tổ trưởng Tổ bầu cử tuyên bố lý do, giới thiệu thành phần đại biểu tham dự hội nghị, thông qua chương trình cuộc họp; giới thiệu người để cuộc họp biểu quyết cử làm thư ký cuộc họp (thư ký cuộc họp được quyết định khi có trên 50% đại diện hộ gia đình tham dự cuộc họp biểu quyết đồng ý); thông qua quyết định tổ chức bầu cử; quyết định thành lập Tổ bầu cử; thông báo tổng số hộ gia đình trong thôn, số đại diện hộ gia đình có mặt, số đại diện hộ gia đình vắng mặt; nêu rõ điều kiện để người ứng cử trúng cử.

Bước 2:

- Tổ trưởng Tổ bầu cử nêu tiêu chuẩn của Tổ trưởng thôn.

- Tổ trưởng Tổ bầu cử mời đại diện Ban Công tác Mặt trận thôn giới thiệu danh sách chính thức người ứng cử Trưởng thôn do Ban Công tác Mặt trận đề cử và cấp ủy chi bộ thống nhất; trình bày tóm tắt tiểu sử, quá trình công tác của từng người ứng cử.

- Tổ trưởng Tổ bầu cử đề nghị đại diện hộ gia đình tham dự cuộc họp tự ứng cử hoặc đề cử người có đủ tiêu chuẩn, điều kiện để tham gia bầu Trưởng thôn theo quy định (Trường hợp có người tự ứng cử hoặc được đề cử tại cuộc họp thì Tổ bầu cử ghi nhận, kiểm tra điều kiện, tiêu chuẩn; báo cáo cuộc họp xem xét theo quy định, bảo đảm không trái với tiêu chuẩn, điều kiện đã được ban hành và không làm ảnh hưởng nguyên tắc đảm bảo sự lãnh đạo toàn diện của cấp ủy).

Bước 3: Hội nghị thảo luận, cho ý kiến về danh sách những người ứng cử. Người chủ trì cuộc họp tổng hợp ý kiến, đề xuất nội dung cần biểu quyết và phương án biểu quyết bằng hình thức giơ tay hoặc bỏ phiếu kín để người tham dự cuộc họp biểu quyết lựa chọn. Phương án biểu quyết được lựa chọn khi có trên 50% đại diện hộ gia đình tham dự cuộc họp biểu quyết đồng ý.

Bước 4: Tổ trưởng Tổ bầu cử tiến hành lấy ý kiến của cử tri về hình thức bầu cử Trưởng thôn bằng hình thức giơ tay hoặc bỏ phiếu kín.

a) Trường hợp có trên 50% số cử tri tham dự hội nghị biểu quyết tán thành việc bầu cử Trưởng thôn bằng hình thức giơ tay thì Tổ bầu cử triển khai việc bầu cử và kiểm đếm trực tiếp số người biểu quyết, lập Biên bản theo quy định, cụ thể như sau:

- Tổ bầu cử hướng dẫn rõ nội dung biểu quyết đối với từng người ứng cử.

- Việc kiểm đếm kết quả biểu quyết được thực hiện ngay tại cuộc họp, công khai trước Nhân dân và ghi vào biên bản cuộc họp.

- Người được xác định trúng cử phải có trên 50% tổng số đại diện hộ gia đình trong thôn tán thành và phải là người được nhân dân biểu quyết cao nhất.

b) Nếu hội nghị quyết định việc bầu cử Trưởng thôn bằng hình thức bỏ phiếu kín thì chuyển sang Bước 5.

Bước 5: Trường hợp bỏ phiếu kín:

- Người chủ trì cuộc họp đề xuất số lượng và danh sách Ban kiểm phiếu từ 03 đến 05 người, gồm Trưởng ban và các thành viên, để đại diện hộ gia đình tham dự cuộc họp biểu quyết bằng hình thức giơ tay. Ban kiểm phiếu được quyết định khi có trên 50% đại diện hộ gia đình tham dự cuộc họp biểu quyết đồng ý; Người ứng cử trưởng Trưởng thôn không được tham gia Ban kiểm phiếu.

- Ban kiểm phiếu hướng dẫn thể lệ, cách ghi phiếu, bỏ phiếu; tiến hành phát phiếu. Sau khi kết thúc bỏ phiếu, Ban kiểm phiếu tiến hành kiểm phiếu (trong quá 7 trình kiểm phiếu, Ban kiểm phiếu mời 02 đại hộ gia đình tham dự cuộc họp chứng kiến việc kiểm phiếu) và lập biên bản kiểm phiếu.

c) Trưởng ban kiểm phiếu công bố kết quả kiểm phiếu tại cuộc họp. Biên bản kiểm phiếu lập theo Mẫu số 02 kèm theo Nghị định số 59/2023/NĐ-CP, lập thành 03 bản, gửi kèm theo Quyết định của cộng đồng dân cư đến Ủy ban nhân dân cấp xã, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã và lưu tại thôn.

d) Người được xác định trúng cử phải có trên 50% tổng số đại diện hộ gia đình trong thôn tán thành.

Bước 6: Công bố kết quả: Tổ bầu cử công bố kết quả biểu quyết hoặc kết quả quả kiểm phiếu và kết luận cuộc họp. Người được bầu làm Trưởng thôn là người được trên 50% tổng số đại diện hộ gia đình trong thôn tán thành. Tổ bầu cử lập báo cáo kết quả bầu cử Trưởng thôn kèm theo Biên bản (Mẫu số số 03 kèm theo Nghị định số 59/2023/NĐ-CP) gửi đến Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã và lưu tại thôn trong thời hạn 5 ngày kể từ ngày bầu cử.

Bước 7: Người trúng cử Trưởng thôn ra mắt cuộc họp, phát biểu nhận nhiệm vụ.